หลายคนคิดว่าหนี้คือสิ่งเลวร้าย แต่จริง ๆ แล้วไม่ใช่ทุกหนี้ที่แย่ ถ้าเราเข้าใจว่าหนี้สินมีกี่ประเภทและแต่ละแบบมีลักษณะยังไง เราก็จะจัดการมันได้ดีขึ้น บางหนี้ช่วยสร้างอนาคต บางหนี้กลับทำให้เราติดกับดัก วันนี้เรามาทำความเข้าใจประเภทของหนี้ทั้งหมดพร้อมวิธีจัดการที่ใช่กัน
ทำความเข้าใจ ‘หนี้สิน’ ก่อนเจาะประเภท
ก่อนจะไปดูว่าหนี้สินมีกี่ประเภท เราต้องเข้าใจก่อนว่า “หนี้สิน” คืออะไร หนี้คือภาระผูกพันทางการเงินที่เรามีต่อคนอื่นหรือสถาบันการเงิน ไม่ว่าจะเป็นเงินกู้ บัตรเครดิต หรือแม้แต่ค่าบ้านที่ยังผ่อนไม่หมด สิ่งสำคัญคือ เราต้องรู้ว่าหนี้ที่เรามีนั้นเป็นหนี้ประเภทไหน เพราะแต่ละประเภทมีวิธีจัดการที่แตกต่างกัน
ประเภทของหนี้ มีอะไรบ้าง?
ประเภทของหนี้สินแบ่งออกได้หลายมุมมอง ขึ้นอยู่กับว่าเรามองจากมุมไหน บางทีมองจากระยะเวลา บางทีมองจากผลกระทบที่มีต่อชีวิต หรือมองจากแหล่งที่มาของเงินกู้ เรามาดูทีละแบบกัน
1. ประเภทตามระยะเวลาการชำระ
การจำแนกหนี้ตามระยะเวลาเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด เพราะช่วยให้เรารู้ว่าต้องเตรียมเงินชำระเมื่อไหร่
หนี้ระยะสั้น
หนี้ที่ต้องชำระภายใน 1 ปี เช่น หนี้บัตรเครดิต หนี้เงินกู้ฉุกเฉิน หรือกดเงินสดจากบัตรเครดิต หนี้พวกนี้มักมีอัตราดอกเบี้ยสูง ถ้าไม่รีบจัดการอาจกลายเป็นภาระหนักได้
หนี้ระยะยาว
หนี้ที่มีระยะเวลาชำระมากกว่า 1 ปีขึ้นไป เช่น สินเชื่อบ้าน สินเชื่อรถยนต์ หรือกยศ. หนี้ประเภทนี้มักมีดอกเบี้ยต่ำกว่า และสามารถวางแผนการผ่อนชำระได้ยาวนาน ทำให้ภาระแต่ละเดือนไม่หนักมาก
2. ประเภทตามผลลัพธ์
มุมมองนี้สำคัญมาก เพราะบอกเราว่าหนี้นั้นคุ้มค่าหรือไม่ มีหนี้บางอย่างที่จ่ายไปแล้วช่วยสร้างอนาคต แต่ก็มีหนี้ที่แค่ทำให้เราจมลง
หนี้ดี
หนี้ที่นำไปลงทุนหรือสร้างรายได้ เช่น กยศ.เพื่อเรียนจบแล้วได้งานดี สินเชื่อบ้านที่ราคาอสังหาฯ ยังขึ้น หรือกู้เงินไปเปิดธุรกิจที่มีกำไร หนี้เหล่านี้มีมูลค่าในระยะยาว
หนี้ไม่ก่อประโยชน์ (หรือหนี้เสีย)
หนี้ที่เกิดจากการใช้จ่ายฟุ่มเฟือย เช่น รูดบัตรซื้อของแบรนด์เนมที่เกินตัว กู้เงินไปเที่ยว หรือซื้อสิ่งที่ไม่จำเป็น ยิ่งถ้าดอกเบี้ยสูง ยิ่งเป็นหนี้ที่ควรหลีกเลี่ยง
3. ประเภทตามแหล่งที่มา
ความปลอดภัยของหนี้มีผลต่อชีวิตเรามาก การกู้จากแหล่งที่ถูกต้องคือสิ่งสำคัญ
หนี้ในระบบ
หนี้จากสถาบันการเงินที่ถูกกฎหมาย เช่น ธนาคาร สหกรณ์ หรือบริษัทสินเชื่อที่จดทะเบียน ได้รับการคุ้มครอง มีอัตราดอกเบี้ยโปร่งใส สามารถยื่นเรื่องร้องเรียนได้ถ้ามีปัญหา
หนี้นอกระบบ
หนี้จากแหล่งที่ไม่ถูกกฎหมาย เช่น เงินกู้นอกระบบ แม้จะง่ายและเร็ว แต่มักมีดอกเบี้ยสูงลิ่ว และอาจเกิดปัญหาการบีบบังคับทวงถาม ควรหลีกเลี่ยงอย่างยิ่ง
4. ประเภทตามหลักประกัน
หลักประกันมีผลต่ออัตราดอกเบี้ยและความเสี่ยงที่เราต้องรับ
หนี้มีหลักประกัน
หนี้ที่มีทรัพย์สินค้ำประกัน เช่น สินเชื่อบ้านใช้บ้านเป็นหลักประกัน สินเชื่อรถใช้รถค้ำ ข้อดีคือดอกเบี้ยต่ำกว่า แต่ถ้าชำระไม่ได้ ทรัพย์สินนั้นอาจถูกยึด
หนี้ไม่มีหลักประกัน
หนี้ที่ไม่ต้องมีทรัพย์สินค้ำ เช่น บัตรเครดิต สินเชื่อส่วนบุคคล ดอกเบี้ยมักสูงกว่า เพราะธนาคารรับความเสี่ยงมากกว่า
วิธีจัดการหนี้ตามประเภทให้เหมาะสม
รู้จักประเภทหนี้แล้ว สิ่งต่อไปคือการจัดการให้เหมาะกับแต่ละแบบ เพราะไม่มีสูตรเดียวที่ใช้ได้กับทุกหนี้
วิธีจัดการหนี้ระยะสั้น (รีบชำระ)
หนี้ระยะสั้นมักมีดอกเบี้ยสูง จึงต้องรีบชำระก่อน ถ้าปล่อยทิ้งไว้ ดอกเบี้ยจะทบต้นจนหนี้พองโต วิธีดีที่สุดคือ
- จ่ายขั้นต่ำเสมอ แล้วพยายามจ่ายเกินขั้นต่ำทุกครั้งที่ทำได้
- หาเงินพิเศษมาปิดหนี้ เช่น โบนัส หรือเงินออม
- ถ้าต้องการเงินด่วนเพื่อปิดหนี้ที่ดอกเบี้ยสูงกว่า ให้พิจารณาแหล่งเงินกู้ที่มีดอกเบี้ยต่ำกว่าแทน
วิธีจัดการหนี้ระยะยาว (วางแผนผ่อน)
หนี้ระยะยาวไม่ต้องรีบร้อน แต่ต้องวางแผนให้ดี วิธีการคือ
- ทำงบประมาณรายเดือนให้รู้ว่าเราสามารถผ่อนได้เท่าไหร่
- พยายามจ่ายมากกว่างวดขั้นต่ำ เพื่อลดต้นทุนดอกเบี้ย
- ถ้ามีเงินก้อนพิเศษ ลองจ่ายก้อนเพิ่มเพื่อลดระยะเวลาผ่อน
วิธีแยกหนี้ดีและหนี้ไม่ก่อประโยชน์ (และเปลี่ยนหนี้ไม่ดีให้ดีขึ้น)
ถามตัวเองทุกครั้งที่จะก่อหนี้ว่า “หนี้นี้จะช่วยสร้างอนาคตหรือไม่” ถ้าไม่ใช่ ให้หลีกเลี่ยง
- ก่อนรูดบัตร คิดว่าสิ่งนี้จำเป็นจริงหรือไม่
- ถ้ามีหนี้ไม่ดีอยู่แล้ว รีบปิดก่อนหนี้ดี เพราะดอกเบี้ยสูงกว่า
- เปลี่ยนนิสัยการใช้จ่าย เริ่มออมและลงทุนแทนการใช้หนี้เพื่อซื้อของฟุ่มเฟือย
สำหรับผู้ที่ต้องการเงินเร็วเพื่อแก้ปัญหาฉุกเฉิน สามารถพิจารณาบริการรูดบัตรเครดิตเป็นเงินสดที่มีระบบโปร่งใส ปลอดภัย และได้รับเงินภายใน 2 นาที หรือหากบัตรประชาชนใบเดียวยืมเงินฉุกเฉิน 5,000 บาทก็ยังเป็นทางเลือกที่ดีกว่าการหันไปหาเงินกู้นอกระบบ
วิธีจัดการหนี้นอกระบบ (เน้นความปลอดภัย)
ถ้ามีหนี้นอกระบบอยู่แล้ว อย่าปล่อยให้มันลุกลาม
- รีบหาทางชำระให้เร็วที่สุด แม้ต้องขอยืมจากคนใกล้ชิดหรือสถาบันการเงินที่ถูกต้อง
- อย่าหนีหนี้ ให้เจรจากับเจ้าหนี้เพื่อขอผ่อนผันหรือลดดอกเบี้ย
- หากถูกคุกคาม ติดต่อเจ้าหน้าที่ตำรวจทันที อย่ากลัว
สิ่งสำคัญคือ อย่ากลับไปกู้นอกระบบอีก เพราะมันเป็นวงจรที่ไม่มีวันจบ
สรุป
หนี้สินมีกี่ประเภท? คำตอบคือหลายประเภทมาก ทั้งแบ่งตามระยะเวลา ผลลัพธ์ แหล่งที่มา และหลักประกัน การเข้าใจประเภทของหนี้จะช่วยให้เราจัดการการเงินได้ดีขึ้น รู้ว่าหนี้ไหนควรรีบปิด หนี้ไหนสามารถผ่อนได้ และหนี้ไหนควรหลีกเลี่ยง จำไว้ว่าหนี้ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว ถ้าเรารู้จักใช้มันอย่างชsmart และรู้จักจัดการอย่างถูกวิธี
